Hoofstuk 1: Historische context

Les 1: Wat is het AOW-stelsel in Nederland?

Lesdoel:
In deze les leer je wat de Algemene Ouderdomswet (AOW) is, hoe het stelsel werkt, en waarom het relevant is in de strijd voor rechtvaardigheid en gelijkheid.

Wat is de Algemene Ouderdomswet (AOW):

De Algemene Ouderdomswet (AOW) is het basispensioen voor mensen die in Nederland wonen of hebben gewoond. De wet werd ingevoerd op 1 januari 1957 en geldt sindsdien als een volksverzekering: iedereen die in Nederland woont, bouwt automatisch AOW op.

De AOW is gebaseerd op het zogenoemde opbouwprincipe. Voor elk jaar dat je tussen je 15e en je AOW-leeftijd in Nederland woont, bouw je 2% van het volledige AOW-pensioen op. Na 50 jaar heb je dus recht op 100% AOW.

Maar dit klinkt eerlijker dan het is. In de praktijk hebben veel mensen die in het Koninkrijk der Nederlanden zijn geboren of opgegroeid – bijvoorbeeld in Suriname of de Nederlandse Antillen – nooit of pas laat AOW opgebouwd. Dat komt omdat de AOW in eerste instantie alleen gold voor mensen die in Nederland woonden. De kolonies werden buitengesloten.

Voor Surinamers die vóór de onafhankelijkheid van Suriname (1975) staatsburgers waren van het Koninkrijk, betekende dit dat ze wel Nederlander waren, maar geen pensioenrechten opbouwden zolang ze in Suriname woonden. Dit is het begin van het zogenaamde AOW-gat.

De AOW lijkt misschien een neutrale wet, maar de manier waarop ze is ingevoerd laat zien hoe koloniale ongelijkheid doorwerkt tot op de dag van vandaag.